|
Każda ziemia
dawnej Rzeczpospolitej miała swój urząd ziemski, w którym rejestrowano wszelkie
akty prawne dotyczące danego obszaru. W księdze ziemi zakroczymskiej pod datą
1436 zapisano wzmiankę o wsi Budzischewo, według historyków jest to
pierwsza wzmianka o tej miejscowości, mimo że ta leżała w ziemi nurskiej.
Wieś została
założona przez rycerzy z
Budziszewa z okolic Poznania. Z przeludnionych wiosek wielkopolskich
wielu rycerzy emigrowało na puste obszary Mazowsza i Podlasia. Założyli tu
kilka wsi o nazwie Budziszewo. Jeden z genealogów napisał o nich: szlachta
po większej części zagrodowa, niektórzy z nich jednak posiadali znaczne majątki.
Od imion
(przydomków) poszczególnych rycerzy części wsi były rozmaicie nazywane. W XVI
wieku spotyka się zapisy na temat wsi Budziszewo oraz drugiej o nazwie Budziszewo Grzegrzuh, czyli
Budzieszewo Gżegżóły. Tak, więc już wtedy istniał podział na dwie części, który występował też w kolejnych
wiekach.
Spis podatkowy
z 1578 roku traktuje cały obszar Budziszewa jako jedną całość. Dziedzicami
byli: Dawid, Stanisław i Paweł, uprawiali oni 7 i pół włóki ziemi. Budziszewo
należało do parafii andrzejowskiej.
Podział na
dwie części pogłębił się w następnych latach. Miejscowi rycerze pieczętowali
się herbem Grzymała i przyjęli nazwisko Budziszewscy. W początkach XVII wieku dziedzicem części wsi
był Mikołaj Budziszewski, miał on syna Marcina notowanego w źródłach w połowie
XVII wieku. Marcin ożenił się z Anną Skłodowską (z pobliskiego zaściankach
szlacheckiego Skłody) i miał synów: Adama, Jana, Bartłomieja i Macieja. Właśnie
oni odziedziczyli przed 1691 rokiem część wsi zwanej Budziszewo Kseksoły.
Ta część była siedzibą bogatszej części
rodu, wytworzył się tu: dwór, folwark i wieś włościańska. Druga część, zwana
później Śledziony, była podzielona między wielu drobnych szlachciców tworzących
zaścianek szlachecki.
Grzymała herb Budziszewskich
Dużo więcej
zostało materiałów zachowało się na temat dziedziców Kseksołów. Szczególnie należy wspomnieć o Franciszku
Antonim Budziszewskim, który w 1736 roku został łowczym nurskim, następnie
cześnikiem nurskim, został też sekretarzem królewskim. Uwieńczeniem kariery był
urząd podczaszego i pisarza ziemskiego oraz grodzkiego nurskiego. Oprócz
Budziszewa posiadał też kilka innych wsi w różnych rejonach Polski.
Z czasem pozbył się on swojej
części wsi i dziedziczył tu w końcu XVIII wieku Antoni Budziszewski syn
Mateusza. Miał on syna Tomasza notowanego jako kolejnego dziedzica wsi Budziszewo
Kseksoły.
Mapy z końca
XVIII wieku wspominają o dwóch miejscowościach: Budzyszewo Xexoły i
Budziszewo Sledziony. Właścicielami Xexołów był w tym czasie
najpewniej Tomasz Budziszewski, natomiast Śledziony podzielone były
między: Budziszewskich, Dąbrowskiego, Nagórków i Zarębów.
Tak, więc
istniały dwie oddzielne wsie Budziszewo: wieś dworska oraz zaściankowa. Wśród
szlachty zawsze szczycono się swoim pochodzeniem. Na szczególny szacunek zasługiwali,
ci którzy potrafili udowodnić swoje pochodzenie, ciągłość rodu. W pierwszej połowie
XIX wieku władze carskie rozpoczęły weryfikację licznej szlachty polskiej. W
odpowiednich urzędach należało udowodnić swoje szlacheckie pochodzenie. Nie
wszystkim dawnym rycerzom to się udawało, szczególnie problemy miały ubogie
rody szlacheckie z zaścianków szlacheckich. Warto wspomnieć, że nie wszyscy
Budziszewscy należeli do bogatej szlachty, ale zdołali przez urzędnikami
carskimi udowodnić swoje pochodzenie szlacheckie. Jedna z ich gałęzi miała
siedzibę w rządowym majątku Łętownica koło Andrzejowa, byli tam dzierżawcami
W pierwszej połowie XIX wieku majątek Budziszewo Xexoły należał do Adama
Budziszewskiego, natomiast druga część wsi nadal była zaściankiem szlacheckim o
rozdrobnionej własności.
Tabella Miast i Wsi Królestwa Polskiego z
1827 roku informuje, że w Budziszewie xexoty było 5 domów i 53
mieszkańców, a we wsi Budziszewo śledziony 6 domów i 43 mieszkańców.
Według danych
ze Słownika Geograficznego Królestwa Polskiego z 1880 roku wieś dzieliła
się na Budziszewo kseksoły i Budziszewo-śledziony. W pierwszej z
nich był folwark obejmujący 300 mórg ziemi pszennej, natomiast w drugiej
było 9 domów i 49 mieszkańców. Mieszkali tu nadal głównie szlachcie.
Podział na
dwie części istniał również w okresie międzywojennym. Wieś należała wtedy do
gminy Szulborze Koty. W 1921 roku miejscowość Budziszewo Kseksoły liczyła
4 domy i 29 mieszkańców, był tam również
folwark o tej samej nazwie. Istniała też osada Budziszewo Śledziony
z 11 domami i 62 mieszkańcami.
Folwark
Budziszewo został zapewne w kilka lat później rozparcelowany, ponieważ nie
zaznaczono go na mapie z 1935 roku, nie wspomina o nim również Księga
Adresowa Polski z 1929 roku.
Z danych na dzień 31 grudnia 2007 roku zameldowanych jest tu 83 mieszkańców.
|